मोन्या हे..हे मोन्या हे..हे! समाजसेवेचं पांघरूण, राजकारणाचा मुखवटा अन् ठेकेदारीच्या पैशातून जनसेवेचा गाजावाजा! (मालिका भाग - 3)

 

गौरव शेलार / मुरबाड : मोन्या हे..हे मोन्या हे..हे! राजकारणात आल्यानंतर समाजसेवेचा झेंडा हाती घेऊन जनतेसमोर मोठमोठे सामाजिक उपक्रम राबवायचे, गरजूंना मदत करायची, सण-उत्सवांमध्ये कार्यक्रम करायचे आणि स्वतःची प्रतिमा समाजसेवक म्हणून उभी करायची; पण या सगळ्या झगमगाटामागची खरी कहाणी नेमकी काय आहे, हा प्रश्न आज उपस्थित होतो. कारण समाजसेवा ही प्रसिद्धी मिळवण्याची शिडी नसते, तर ती जनतेप्रती असलेल्या प्रामाणिक बांधिलकीची कसोटी असते!

मोन्याने राजकारणात प्रवेश करण्यापूर्वी नेमकं काय केलं, तो कुठे होता, त्याची व्यावसायिक वाटचाल कशी होती आणि आज तो राजकारण, बांधकाम व्यवसाय व ठेकेदारीच्या क्षेत्रात कसा वावरतो, याविषयी अनेक प्रश्न उपस्थित होतात. या प्रवासातील प्रत्येक गोष्टीची माहिती जाणून घेण्याची उत्सुकता जनतेला असते. राजकारणात येण्यापूर्वीची परिस्थिती आणि आजची राजकीय व आर्थिक उंची यांची तुलना झाली, तर अनेक प्रश्नांची उत्तरे शोधावी लागतील. कारण जनतेच्या नजरेतून कोणतीही गोष्ट कायमची लपून राहत नाही.

सामाजिक उपक्रम राबवणे ही निश्चितच चांगली गोष्ट आहे. गरजू कुटुंबांना मदत करणे, सणासुदीला आनंद वाटणे, सार्वजनिक कार्यक्रमांचे आयोजन करणे आणि समाजातील दुर्बल घटकांच्या पाठीशी उभे राहणे, याचे स्वागतच झाले पाहिजे. मात्र, या उपक्रमांसाठी पैसा नेमका कुठून येतो, त्यामागे कोणते आर्थिक स्रोत आहेत आणि सार्वजनिक निधीचा वापर होत असेल तर त्याचा हिशेब काय आहे, हे प्रश्न विचारणेही तितकेच आवश्यक आहे.

समजा, ठेकेदारी किंवा सार्वजनिक कामांमधून मिळालेल्या उत्पन्नातून सामाजिक उपक्रम राबवले जात असतील, तर त्यामध्ये गैर काहीच नाही; परंतु सार्वजनिक निधीचा वापर, ठेक्यांची प्रक्रिया, कामांचा दर्जा आणि आर्थिक व्यवहार यांच्याबाबत पारदर्शकता असलीच पाहिजे. जनतेच्या पैशातून होणाऱ्या कामाचे श्रेय स्वतःकडे घेण्यापेक्षा जनतेला त्या पैशाचा हिशेब देणे अधिक महत्त्वाचे आहे. समाजसेवेच्या नावाखाली स्वतःची राजकीय प्रतिमा उजळवायची आणि मूळ प्रश्नांवर पडदा टाकायचा, असा प्रकार कोणाकडूनही घडत असेल, तर त्याला प्रश्न विचारले जाणारच!

राजकारणात लोकप्रियता मिळवण्यासाठी कार्यक्रम करता येतात, बॅनर लावता येतात, मदतीचे फोटो प्रसिद्ध करता येतात आणि समाजसेवक म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण करता येते. पण केवळ कार्यक्रमांची संख्या म्हणजे समाजसेवेची उंची नव्हे. खरी उंची ठरते ती जनतेच्या प्रश्नांसाठी किती वेळ दिला, सार्वजनिक पैशाचा किती प्रामाणिकपणे वापर झाला आणि सामान्य माणसाला किती न्याय मिळाला, यावर!

मोन्याने हे समजून घेतले पाहिजे की, राजकारण हे केवळ प्रसिद्धीचे व्यासपीठ नाही. राजकारण म्हणजे जनतेच्या विश्वासाची जबाबदारी आहे. बांधकाम व्यवसाय करायचा असेल तर तो जरूर करावा, बिल्डर म्हणून नाव कमवायचे असेल तर मेहनतीने कमवावे, ठेकेदारी करायची असेल तर नियमांच्या चौकटीत राहून करावी; पण राजकारण आणि व्यवसाय यांची सरमिसळ करून जनतेच्या मनात संशय निर्माण होणार नाही, याची काळजी घेणेही आवश्यक आहे.

आता महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे पत्रकारिता! मोन्या, पत्रकारांना शहाणपण शिकवण्याचा प्रयत्न करण्यापूर्वी पत्रकारितेचा इतिहास आणि तिची ताकद समजून घ्या. पत्रकाराचे काम केवळ एखाद्याच्या कार्यक्रमाचे फोटो छापणे, अभिनंदनाच्या बातम्या प्रसिद्ध करणे किंवा राजकीय नेत्यांच्या प्रसिद्धीपत्रकांना शब्दरूप देणे एवढेच नसते. पत्रकार हा जनतेच्या प्रश्नांचा आवाज असतो. सत्ताधाऱ्यांना प्रश्न विचारणे, प्रशासनाला जाब विचारणे, आर्थिक व्यवहारांतील पारदर्शकतेची मागणी करणे आणि जनतेच्या हितासाठी वस्तुस्थिती समोर आणणे, हे पत्रकारितेचे मूलभूत कर्तव्य आहे.

पत्रकाराने प्रश्न विचारला म्हणून त्याला शहाणपण शिकवायचे, त्याच्या लेखणीला मर्यादा घालण्याचा प्रयत्न करायचा किंवा त्याने कोणती भूमिका घ्यावी हे दुसऱ्याने ठरवायचे, असे होत नाही. पत्रकारिता कोणाच्या मर्जीवर चालत नाही. पत्रकाराची लेखणी कोणाच्या राजकीय प्रतिष्ठेपुढे झुकावी, अशी अपेक्षा ठेवणे म्हणजे लोकशाहीतील चौथ्या स्तंभाच्या स्वातंत्र्यालाच आव्हान देणे होय.

मोन्या, पत्रकारांना काय लिहायचे, कसे लिहायचे आणि कोणते प्रश्न विचारायचे, हे शिकवण्यापेक्षा स्वतःच्या सार्वजनिक कामकाजाबाबत स्पष्ट उत्तरे द्या. तुमचे काम स्वच्छ असेल, तर प्रश्नांची उत्तरे देण्यास घाबरण्याचे कारणच काय? आरोप असतील तर त्यांचे पुराव्यांसह खंडन करा. कागदपत्रे असतील तर ती समोर ठेवा. पण पत्रकारितेला उपदेश देऊन प्रश्न संपत नाहीत; उलट, अनुत्तरित प्रश्न अधिक ठळक होतात!

मोन्या, प्रत्येकाची वाटचाल वेगळी असते. कोणाला व्यवसायाचा वारसा मिळतो, कोणाला राजकीय पार्श्वभूमी मिळते, तर कोणाला वडिलोपार्जित संपत्ती मिळते. पत्रकाराच्या बाबतीत मात्र त्याची खरी ओळख त्याच्या लेखणीतून, अनुभवातून आणि जनतेच्या प्रश्नांशी असलेल्या बांधिलकीतून निर्माण होते. पत्रकारितेत टिकण्यासाठी केवळ नाव, पैसा किंवा राजकीय पाठबळ पुरेसे नसते; सत्याच्या बाजूने उभे राहण्याची हिंमत आणि परिणामांची पर्वा न करता प्रश्न विचारण्याची तयारी लागते.

ज्याला राजकारणात यायचे आहे, त्याने जनतेचा विश्वास संपादन करावा. ज्याला बांधकाम व्यवसाय करायचा आहे, त्याने प्रामाणिकपणे व्यवसाय करावा. ज्याला समाजसेवा करायची आहे, त्याने कोणत्याही प्रसिद्धीच्या अपेक्षेशिवाय समाजासाठी काम करावे. पण या तिन्ही क्षेत्रांचा वापर एकमेकांच्या प्रतिष्ठेसाठी होत असेल, तर जनतेने प्रश्न विचारणे स्वाभाविक आहे.

मोन्या, तुम्हाला राजकारण करायचे असेल तर जनतेच्या प्रश्नांना सामोरे जा. बिल्डर म्हणून काम करायचे असेल तर त्या क्षेत्रात स्वतःची गुणवत्ता सिद्ध करा. ठेकेदारी करायची असेल तर प्रत्येक कामात नियम, पारदर्शकता आणि दर्जा जपा. आणि जर राजकारणापेक्षा व्यवसायातच अधिक रस असेल, तर व्यवसायाच्या क्षेत्रात स्वतःची ओळख निर्माण करण्यास कोणाचीही हरकत असण्याचे कारण नाही. मात्र, पत्रकारांना कमी लेखून किंवा त्यांच्या कामावर शिक्कामोर्तब करण्याचा प्रयत्न करून स्वतःची राजकीय उंची वाढत नाही.

पत्रकार प्रत्येक वेळी बोलतोच असे नाही. प्रत्येक प्रश्नावर तात्काळ प्रतिक्रिया देतोच असे नाही. कधी तो माहिती गोळा करतो, कधी कागदपत्रांची पडताळणी करतो, तर कधी योग्य वेळेची वाट पाहतो. त्यामुळे पत्रकार शांत आहे म्हणजे त्याला काही माहिती नाही, असा अर्थ काढणे ही मोठी चूक ठरू शकते. पत्रकाराचे काम भावनेच्या भरात आरोप करणे नसून तथ्यांची पडताळणी करून जनतेसमोर वस्तुस्थिती मांडणे हे आहे.

म्हणूनच मोन्या, पत्रकारितेला शहाणपण शिकवण्यापेक्षा पत्रकारांच्या प्रश्नांचा गांभीर्याने विचार करा. समाजसेवेचे पांघरूण कितीही आकर्षक असले, राजकीय प्रसिद्धी कितीही मोठी असली आणि कार्यक्रमांचा गाजावाजा कितीही झाला, तरी सार्वजनिक जीवनात पारदर्शकतेला पर्याय नसतो.कारण शेवटी जनता केवळ बॅनर पाहून निर्णय घेत नाही; ती काम पाहते, व्यवहार पाहते आणि वेळ आल्यावर प्रश्नही विचारते. पत्रकारितेची ताकद कोणाला घाबरवण्यात नसते, तर सत्य समोर आणण्यात असते. आणि सत्याच्या बाजूने उभ्या असलेल्या लेखणीला उपदेशाची नव्हे, तर तथ्यांची गरज असते!

मोन्या हे..हे मोन्या हे..हे! राजकारण करायचे असेल तर जनतेच्या विश्वासावर करा; समाजसेवा करायची असेल तर प्रामाणिकपणे करा; व्यवसाय करायचा असेल तर नियमांच्या चौकटीत करा. पण पत्रकारितेला शहाणपण शिकवण्याचा आव आणण्यापेक्षा स्वतःच्या सार्वजनिक कारभाराचा हिशेब देण्याची तयारी ठेवा. कारण पत्रकाराची लेखणी ही कोणाच्या वैयक्तिक मालकीची नसते आणि जनतेच्या प्रश्नांवर कोणाचाही कायमस्वरूपी पडदा पडू शकत नाही!